≡ Menu

Kỹ Thuật Trồng Dó Trầm

1. Đặc điểm hình thái

Dó trầm (Trầm hương) có tên khoa học là Aquilaria crassna Pierre là loài gỗ lớn thường xanh, tán thưa, thân thẳng, cây cao trung bình từ 18-25m, đường kính ngang ngực trung bình 35-40cm. Lúc còn nhỏ là loài trung tính, lớn lên thiên ưa sáng.

Ở nước ta dó trầm thường phân bố trong các rừng nguyên sinh hoặc thứ sinh – dọc theo biên giới giữa 3 nước Việt Nam, Lào, Campuchia. Trong rừng Dó trầm có thể mọc tập trung thành quần thể có tổ thành cao hoặc phân bố rải rác trong các làng, bản ở một số vùng trung du và miền núi. Dó trầm thích hợp với đất feralit điển hình phát triển trên đá kết, đá phiến, granit, tầng trung bình, độ pH từ 4-6, lượng mưa trên 1800mm.

Về giá trị kinh tế gỗ Dó trầm có thể sử dụng trong xây dựng cơ bản, làm đồ gia dụng thông thường. Gốc Dó trầm là nguyên liệu quý để sản xuất các loại giấy sợi giấy sợi. Tuy nhiên giá trị quan trọng nhất của Dó trầm là khai thác Trầm hương, Kỳ nam-đây là mặt hàng đặc sản rừng có giá trị kinh tế xuất khẩu cao và được ưa chuộng trên thị trường quốc tế. Trong những năm qua do giá trị kinh tế cao, ở nước ta việc khai thác Trầm hương diễn ra với quy mô rộng và cường độ cao – hiện đang làm cho loài cây này đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Vì vậy đẩy mạnh và phát triển trồng rừng Dó tập trung, phân tán trong các cơ sở sản xuất và hộ gia đình ở các vùng trung du, miền núi không chỉ có ý nghĩa bảo tồn và phát triển nguồn gen mà lâu dài là để khai thác lấy trầm hương phục vụ cho công nghiệp chế biến hương liệu và xuất khẩu.

2. Kỹ thuật tạo cây con ở vườn ươm

* Tiêu chuẩn cây mẹ để lấy giống
– Dó trầm trồng tập trung hay trồng phân tán thường sau 8-10 năm là bắt đầu ra hoa kết quả. Để thu hoạch hạt làm giống phải chọn cây mẹ trên 15 tuổi.
– Dó trầm mọc trong rừng tự nhiên do bị chèn ép, thiếu ánh sáng vì vậy thường bắt đầu ra hoa kết quả muộn hơn (14-15 tuổi) phải chọn cây trên 20 tuổi để thu hoạch giống.
– Khi chọn cây mẹ lấy giống phải chọn những cá thể sinh trưởng phát triển tốt đã bắt đầu có trầm hương và chất lượng tốt.

* Thu hái và bảo quản hạt giống
Dó trầm thường ra hoa vào cuối tháng 2 đến đầu tháng 3, quả chín vào cuối tháng 6 đến đầu tháng 7. Khi thấy quả chuyển sang màu vàng, số quả chín sinh lý (hạt tách khỏi quả) từ 10-15% thì cho tiến hành thu hái quả. Đem quả ủ trong bao tải hoặc chất thành đống phủ kín từ 2-3 ngày rồi đem ra bóc lấy hạt và bảo quản. Hạt Dó trầm là loại hạt chứa nhiều dầu, hạt giống rất chóng mất khả năng nảy mầm, vì vậy để đạt kết quả cao, hạt sau khi thu hoạch phải đem gieo ngay. Để bảo quản hạt tạm thời tuỳ theo điều kiện có thể chọn một trong hai phương pháp sau đây:
– Bảo quản ở nhiệt độ 6-8°C: Đem hạt đựng trong khay, rổ rá… và bảo quản trong điều kiện trên có thể giữ hạt được từ 25-30 ngày.
– Bảo quản bằng cát ẩm: Đem trộn đều hạt dó trầm với cát ẩm, tỷ lệ hạt với cát là 1/3-1/4 (hạt chiếm 25-30%) dồn thành đống cao: 20-25cm rộng 50-60cm, dài 1,5-2m. Hàng ngày phải đảo hạt với cát 2-3 lần và phun nước để giữ ẩm cho hạt, lượng nước phun vừa phải chỉ đủ ẩm cát và hạt, không được quá ướt.

* Chú ý
– Phải chọn cát sạch, cát sàng hết sỏi và tạp chất. Cát trước khi đem bảo quản phải xử lý bằng dung dịch Benlat nồng độ 1/1000. Lượng phun dung dịch Benlat là 6-8 lít/m3 để diệt trừ nấm bệnh.
– Nơi bảo quản hạt phải thoáng mát, không được quá nóng với phương pháp bảo quản hạt bằng cát ẩm, có thể giữ hạt được từ 12-15 ngày.
– Tỷ lệ giữa hạt và quả là: 8-10% (cứ 10kg quả mới thu được 0,8-1kg hạt giống).
– Trọng lượng hạt: 1kg hạt chứa 2.300-2.600 hạt.

* Gieo ươm và chăm sóc cây giống
– Có địa hình tương đối bằng phẳng, thoát nước.
– Đủ nước tưới trong mùa khô, không bị ngập úng trong mùa mưa.
– Là địa điểm thuận lợi cho việc sản xuất và vận chuyển cây giống.
– Luống gieo hạt.
– Đất gieo ươm hạt giống phải được cày bừa kỹ trước khi gieo 40-50 ngày.
– Trước khi gieo hạt phải lên luống, kích thước luống gieo rộng 0,7-0,8m, cao 15-20cm, dài 8-10m.
– Trước khi gieo hạt phải gia công làm cho luống gieo đất nhỏ, sạch cỏ dại. Luống gieo phải phun dung dịch Benlat từ 1/1000-1/1500, lượng phun 2-3 lít/10m2.
– Luống đặt bầu: Trước khi làm đất, đóng bầu phải xử lý luống đặt bầu.
– Nền luống phải sạch cỏ dại và san phẳng.
– Luống đặt bầu có kích thước: mặt luống rộng 0,8-1m, dài 8-10m, rãnh luống rộng 0,5-0,5m để thuận tiện cho việc sản xuất và chăm sóc cây con sau này.

* Gieo hạt
– Xử lý hạt giống: Hạt giống trước khi đem gieo phải xử lý bằng dung dịch thuốc tím nồng độ 1/1000, đem ngâm hạt vào dung dịch trong 1-2 giờ rồi vớt ra để ráo nước ở hạt.
– Thời vụ gieo hạt: thực hiện trong tháng 7 đến hết tháng 8.

* Thuật gieo hạt
– Lấy hạt vãi đều trên mặt luống gieo, lượng hạt gieo từ 0,25-0,3kg/m2.
– Khi gieo hạt xong dùng đất nhỏ sàng đều lên luống gieo vừa đủ lấp kín hạt giống, độ dày từ 2-2,5nưn.
– Luống gieo hạt xong nhất thiết phải che phủ, độ che phủ từ 0,4-0,5 có thể làm dàn che hoặc dùng cây ràng ràng để cắm. Thân cây ràng ràng cao 35-40cm, cự ly cắm cây ràng ràng từ 15-20cm.
– Hạt gieo xong phải tưới nước đủ ẩm. Tuỳ theo điều kiện thời tiết mà quyết định lượng nước và số lần tưới trong ngày. Nếu trời nắng nóng có thể tưới 3-4 lần/ngày, mỗi lần tưới lượng nước từ 1,5-2 lít/m2.
– Nước tưới phải tưới bằng bình phun hoặc thùng tưới có hoa sen.

* Làm đất đóng bầu, cấy cây
– Kích thước túi bầu: 8 X 12cm
– Chuẩn bị đất: Đất đóng bầu phải lấy tầng mặt hoặc đất phù sa, là đất thịt nhẹ đến trung bình. ít sỏi đá, độ pH từ 4-6, là đất tốt có hàm lượng mùn cao.
– Đất đóng bầu phải chuẩn bị trước từ 45-60 ngày. Đất phải ủ cho ải.
– Đất chiếm 80%, phân chuồng hoai 18%, NPK tổng hợp (hoặc lân) 2%.
Hỗn hợp trên phải đập nhỏ, sàng kỹ, trộn đều trước khi cho vào bầu.
– Cho đất vào bầu: Dùng tay căng túi bầu ra và cho hỗn hợp vào khi được 1/3 đáy bầu, thì nén chặt đáy để hạn chế vỡ bầu (tụt đất ở đáy bầu khi nhấc lên). Khi cho hỗn hợp vào bầu phải cho bầu tròn đều, không quá chặt hoặc quá lỏng.
– Xếp bầu vào luống: Khi đóng bầu xong vận chuyển bầu và xếp vào luống đặt bầu. Các bầu phải xếp chặt và sít nhau theo hình nanh sấu.
Khi luống đặt bầu xếp đủ kín số bầu, thì dùng đất lấp gờ luống để tránh đổ bầu và giữ ẩm cho cây. Gờ luống rộng 4-5cm.
Việc làm đất, đóng bầu phải hoàn thành trước khi cấy cây ít nhất từ 10-15 ngày.

* Cấy cây vào bầu
– Phun dung dịch Benlat lên luống bầu, lượng phun 0,5-0,6 lít/m2, nồng độ dung dịch 1/1000-1/1500 để diệt trừ nấm bệnh. Việc phun Benlat thực hiện trước khi cây từ 1-2 ngày.
– Trước khi cấy cây phải tưới ẩm bầu, lượng nước tưới 3-4 lít/m2, việc tưới nước thực hiện trước khi cấy từ 10-12 giờ.
Cây gieo trước khi nhổ phải tưới nước để nhổ cho dễ và hạn chế tổn thương cây mầm.
– Phải làm dàn che nắng trước khi cấy cây độ che phủ 0,4-0,5. Trong trường hợp không làm dàn che thì phải chuẩn bị ràng ràng để cắm cho cây sau khi cấy cây vào bầu. Cự ly cắm cây ràng ràng 15-20cm, 1kg ràng ràng cắm được 5-6m2 luống đặt bầu.
– Cấy cây vào bầu: Khi gieo hạt xong được 12-15 ngày gặp thời tiết thuận lợi hạt sẽ nảy mầm và sau thời gian gieo hạt được 25-30 ngày thì cây con đạt 2 lá mầm, đây là giai đoạn nhổ cây con để cấy vào bầu tốt nhất.
Chọn cây sinh trưởng phát triển tốt, không sâu bệnh, rễ cây mầm không bị gấp khúc để cấy vào bầu. Nhổ cây đến đâu thì cấy đến đấy, không nên nhổ quá nhiều cây không kịp, cây con bị tổn thương.
– Khi cấy cây dùng que (nầm) vót nhọn chọc vào bầu để cấy cây, lỗ cấy cây phải nằm ở giữa bầu, chiều sâu lỗ cấy cây phụ thuộc vào rễ cây mầm, thông thường từ 5-6cm.
– Khi cho rễ cây mầm xuống lỗ phải nhẹ nhàng, không được để cong rễ và lấp kín rễ cây từ trên xuống dưới.
– Cây mầm sau khi cây phải ở thế thẳng đứng,không được xiên sẹo, không được bỏ sót bầu.
– Cấy cây phải thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều tối lúc trời râm mát (sáng từ 6-9 giờ 30, chiều từ 3 giờ 30-6 giờ 30).
Chú ý: Cấy xong cây phải tưới nước để giữ ẩm, đồng thời cắm cây ràng ràng để che nắng (nêu không làm được dàn che).

3. Kỹ thuật trồng Dó trầm

* Tiêu chuẩn cây giống
Cây trồng theo phương thức phân tán yêu cầu giống phải đảm bảo tối thiểu là: Cao trên 40cm, đường kính gốc trên 0,3cm cây sinh trưởng phát triển tốt, không sâu bệnh.

* Thời vụ trồng
Tuỳ vào từng vùng (miền) có chế độ khí hậu khác nhau mà chọn mùa vụ trồng cho thích hợp.
– Vụ thu đông: Trồng từ tháng 9-12
– Vụ xuân hè: Trồng từ tháng 3-6.

* Kỹ thuật trồng
– Trước khi trồng dùng dao, kéo rạch bỏ túi bầu polyetylen.
– Dùng cuốc, xẻng, dao bới lỗ để trồng, lỗ có kích thước vừa phải đủ để đặt cây vào bầu. Lỗ phải bới (rạch) ở giữa tâm hố.
– Khi trồng cho cây xuống hố, chiều cao cổ rễ (bầu) bằng với miệng hố.
– Giữ cho cây thẳng đứng rồi lấp đất cho chặt. Trồng xong phải tưới nước cho cây, lượng nước tưới 2-3 lít/cây.
Chú ý: Quá trình xé bỏ bầu, trồng cây phải cẩn thận tránh vỡ bầu. Tốt nhất trồng cây trước hoặc sau khi mưa xong, chọn lúc râm mát để trồng.